Làm Việc Ở Việt Nam: Tìm Hiểu Vài Nét Văn Hóa Công Sở Đặc Biệt

Đi làm ở Việt Nam là một trải nghiệm vô cùng thú vị. Không chỉ về mặt công việc mà còn về mặt văn hóa làm việc đậm chất Á Đông đầy khác lạ. Cùng khám phá!

Bạn đến Thành phố Hồ Chí Minh. Bạn được nhận vào làm việc ở một công ty Việt Nam. Sếp bạn nói rằng bạn cần có một tài khoản ngân hàng để nhận lương. Bạn nói với mọi người rằng bạn sẽ đến ngân hàng vào giờ trưa.

“Oh, họ sẽ không làm việc giờ đó đâu,” là câu trả lời mà bạn nhận được.

“Sao không nhỉ? Họ không mở cửa à?” bạn hỏi lại.

“Không, giờ đó họ nghỉ trưa,” mọi người trả lời.

“Vậy tôi sẽ đến sau giờ làm, lúc 5 giờ chiều”, bạn nói.

“Oh, ngân hàng đóng cửa lúc 4:30 rồi”, họ nói.

“Vậy khi nào mới có thể đến để mở một tài khoản ngân hàng đây?”

Họ sẽ chỉ làm hành động kiểu không biết, cười, và bỏ đi thôi.

Nghe quen không? Chào mừng bạn đến với môi trường làm việc ở Việt Nam. Là người nước ngoài, đôi khi bạn phải đi ngược lại với lẽ thường mới là cách tốt đấy!

Khách hàng là thượng đế

Người đàn ông ngủ trưa sau giờ làm việc ở Việt Nam

Ngủ dưới chân bàn, trong phòng họp, và gộp hai chiếc ghế xoay lại để làm giường ngủ là những thói quen tiêu biểu thường thấy vào giờ ăn trưa. Thỉnh thoảng còn thấy người ta nằm ngủ ở công viên nữa cơ. Giống như thói quen ngủ trưa ở Tây Ban Nha, người lao động Việt Nam dành thời gian này để chợp mắt, một truyền thống gần như ăn sâu vào tiềm thức của mọi người.

Ăn trưa là một trải nghiệm đáng học hỏi khác nữa.

Cứ thử gợi ý mọi người đến một nhà hàng để dùng bữa đi. Bạn sẽ nhận được cái nhìn trố mắt của mọi người cho mà xem. Chẳng ai ra ngoài để ăn trưa cả. Dân văn phòng ở đây, hoặc gọi cơm về, hoặc ăn ngay tại căn tin văn phòng. Hãy hòa nhập với họ. Đây là một cách tuyệt vời để biết thêm về nhau khi bạn làm việc ở Việt Nam đấy.

Trả lời là không bắt buộc

Truy cập vào bất kỳ trang web nào bàn về những điều cần biết khi mở một doanh nghiệp ở đất nước này, bạn có thể sợ rằng mình đang làm một quyết định tốn kém. Không phải ai cũng quan tâm đến những người mới. Một số có thể sẽ xem người nước ngoài như một cơ hội để kiếm một vố. Sẽ có chút lo sợ khi không có nhiều mối quan hệ hoặc phương tiện để ngăn ngừa hối lộ hoặc các viễn cảnh mờ ám khi có chuyện xảy ra.

Một yếu tố khác khi phải giao dịch với các đối tác hoặc công ty địa phương là một khi các đàm phán đi vào bế tắc, hoặc một đề nghị bị rút lại vì bất cứ lý do gì, việc đối thoại cũng sẽ tan tành. Điều này có thể sẽ gây bực bội nếu một bên muốn chốt một vấn đề cụ thể nào đó.

Ví dụ cụ thể như sau, tôi nhận được một đề nghị làm một văn bản bằng tiếng Anh cho một công ty địa phương. Công ty sau đó đã tìm được một copywriter (với giá rẻ hơn) có thể làm cả tiếng Anh và tiếng Việt. Thế nên tôi không còn nhận được email trả lời từ họ nữa. Tôi nhắn cho họ liên lạc của tôi sau một vài tháng và hỏi họ rằng ‘Tôi vẫn còn làm việc cho dự án này chứ?’

Một email ngớ ngẩn trả lời cho tôi biết là họ đã thay thế tôi 2 tháng trước. Nhưng lại “quên” nói với tôi. Có lẽ họ xem việc thông báo này là không đủ quan trọng đến mức phải gửi một email. Một bài học kinh nghiệm.

Nhân viên là gia đình

Các nhân viên Việt Nam đang làm việc

Một khía cạnh tích cực khi làm việc ở Việt Nam đó là, kể cả khi lương thấp, chính là quan điểm nuôi dưỡng bầu không khí gia đình khi làm việc. Những buổi tiệc gắn kết “team-building được tổ chức thường xuyên, mặc dù phần nhiều các hoạt động vui chơi này thường khiến người nước ngoài cảm thấy thật trẻ con hoặc ủy mị. Các trò kiểu như xây kim tự tháp bằng người, hay chuyền trứng bằng muỗng là những trò chơi mà người phương Tây nghĩ họ đã “kinh qua” khi học trung học rồi.

Quan điểm này cũng dẫn đến việc, nếu bạn phàn nàn về một ngày phải ra khỏi văn phòng làm việc thì có thể sẽ bị hiểu là than vãn, và khiến cho người ta có ấn tượng xấu với những người nước ngoài mới đến. Bạn thật sự muốn ngồi nhà điền các báo cáo phản hồi hơn là ra ngoài và “xây” kim tự tháp? Thế thì bữa trưa thường đi kèm với bia đấy. Hãy vượt qua chính mình một lúc và bày tỏ thiện chí với những người đồng nghiệp mới của mình.

Những món quà nhỏ vào các dịp lễ

Ngoài ra, hãy nhớ rằng đây vẫn là một thị trường làm việc mới nổi. Không phải tất cả các văn phòng đều có cùng một ngân sách cho chi phí duy trì tinh thần nhân viên đâu nhé. Bạn sẽ thật sảng khoái khi nhận được món quà trao đổi bí mật vào dịp Giáng Sinh, cho đến khi mở “quà” và nhìn thấy một… hộp kem đánh răng.

Điều này ngay lập tức được đặt ra một nghi vấn là liệu người tặng có ý bảo người nhận bị hôi miệng hay không. Người tặng quà thì cố cãi, bảo rằng món quà rất thiết thực. Nhưng khoảnh khắc như thế này có thể mang lại căng thẳng và hiểu lầm. Nhưng càng sống lâu ở Việt Nam, bạn càng dễ cười và càng dễ tận hưởng sự vô lý tuyệt đối đó. Chỉ hiểu phước lành của bạn và rằng đó không phải là món quà dành cho người bị hôi miệng là được. Hoặc đồ lót nữa!

Có cần quà gì khác nữa không?

Quà biếu đồng nghiệp khi làm việc ở Việt Nam

Nếu có một ai đó trong văn phòng đi du lịch Đà Lạt, Đồng bằng sông Cửu Long hoăc một nơi nào đó, thì đồng nghiệp thường sẽ rất “hóng” quà từ người đó, như đồ ăn vặt hoặc các món có thể chia sẻ với mọi người trong văn phòng. Trong một chuyến đi về Canada, chúng tôi đã phải mang về lại Việt Nam 2 hộp cherry (10$ CDN/2kg) và 2 hộp việt quất có cùng giá.

Món quà này đối với tôi thì không có gì to tát cả. Nhưng các nhân viên ở văn phòng làm việc của tôi đã rất phấn khích (với niềm vui!) khi tôi mang đến văn phòng một thứ được xem là đồ ngoại nhập đắt tiền, mà ở đây thường có giá lên đến 500.000 VNĐ/kg. Nhiều người còn chưa bao giờ được ăn việt quất nữa cơ. Họ không thể tin mình lại may mắn như thế khi được ăn những thứ quả này trong văn phòng làm việc, kiểu như tiền trên trời rơi xuống vậy đó. Những món quà này có khả năng sẽ được đền đáp bằng thiện chí trong những tháng tới.

Văn phòng châu Á nói chung

Một điều chính yếu ở môi trường làm việc từ Seoul đến Singapore là khái niệm “giữ thể diện”, và đặt nghi vấn hoặc tranh chấp cho bên thích hợp. Việc giải quyết công việc bằng cách gây sự chú ý với những người có chức vụ cao hơn, như CEO chẳng hạn, thay vì gặp đúng người cần giải quyết đều là những việc sẽ khiến người khác rơi vào tình thế khó xử, như những người thợ bảo trì, quản lý văn phòng hoặc các đồng nghiệp khác nữa.

Hãy đối thoại với những người thích hợp với các vấn đề khác nhau trong văn phòng. Ở châu Á, điều quan trọng là phải giữ thể diện bất kể ai đúng ai sai.

Một chiếc túi hỗn hợp

Làm việc tại Việt Nam có thể là một trải nghiệm thú vị nói chung, với (hầu hết) các nhân viên lịch sự, những người thực sự quan tâm về những gì người nước ngoài mang đến khi họ sang đây làm việc. Đồng thời, việc sống ở một quốc gia khác thường đòi hỏi bạn phải nỗ lực trong việc tìm hiểu về môi trường làm việc mà bạn tham gia. Việc chuẩn bị trước như vậy, có thể cũng sẽ không thể giúp bạn ngăn ngừa được các tình huống phát sinh không thể nhìn thấy trước, nhưng sẽ giúp bạn xây dựng một nền móng vững chắc để “hạ cánh” khi đối mặt những người không quen.